Vitamine D: veel meer dan botgezondheid

Vitamine D is eigenlijk een hormoon. Het wordt in de huid aangemaakt onder invloed van UVB-straling en omgezet in de actieve vorm in lever en nieren. Vervolgens bindt het aan receptoren in vrijwel elk weefsel van het lichaam — van immuuncellen en spiercellen tot neuronen en hartcellen.

De meest bekende functie is calciumabsorptie en botmineralisatie. Maar de rol van vitamine D reikt veel verder dan dat.

Wetenschappelijk onderbouwde functies van vitamine D buiten botgezondheid:

• Immuunregulatie: vitamine D moduleert zowel aangeboren als adaptieve immuniteit. Een tekort verhoogt de vatbaarheid voor luchtweginfecties en is geassocieerd met auto-immuunziekten.

• Spierfunctie: vitamine D-receptoren zitten in spierweefsel. Tekort leidt tot spierkramp, verzwakking en verhoogd valrisico bij ouderen.

• Stemmingsregulatie: lage vitamine D-waarden zijn geassocieerd met depressie en seizoensgebonden stemmingsstoornissen (SAD). Het mechanisme verloopt via invloed op serotonineproductie.

• Cardiovasculair: vitamine D-tekort is geassocieerd met een hoger risico op hypertensie, hartfalen en cardiovasculaire sterfte — hoewel causaliteit hier nog wordt onderzocht.

Nederland ligt op 52° noorderbreedte. Van oktober tot april is de zon te laag om voldoende UVB te genereren voor vitamine D-aanmaak. Dat betekent dat u van herfst tot lente vrijwel geen vitamine D via uw huid aanmaakt — ongeacht hoe lang u buiten loopt.

Voeding bevat maar beperkt vitamine D: vette vis (zalm, makreel), eidooier en verrijkte producten. Het is vrijwel onmogelijk om uw vitamine D volledig via de voeding op peil te houden.

Extra risicofactoren: donkerdere huid (minder UV-absorptie), overgewicht (vitamine D wordt opgeslagen in vetweefsel), hoge leeftijd, binnenshuis werken.

Suppletie is zinvol bij bevestigd tekort. De dosering hangt af van de uitgangswaarde:

• Waarde 50–75 nmol/L (insufficiëntie): 1000–2000 IE/dag volstaat doorgaans

• Waarde < 50 nmol/L (deficiëntie): 3000–4000 IE/dag gedurende 8–12 weken, daarna onderhoudsdosering

• Controle via bloedtest na 3 maanden suppletie

Vitamine D is vetoplosbaar en werkt het best in combinatie met een vetrijke maaltijd. Vitamine K2 (MK-7 vorm) wordt vaak gecombineerd gesuppleerd om calciumdepositie in de vaatwand te minimaliseren. Overdosering (> 250 nmol/L) is schadelijk — blinde suppletie zonder meting wordt afgeraden.